De duurzaamheid van verbeelding

Column Jan van Tienen

Op vrijdagavond werd ik bevangen door de voorstelling Seismic Dancer van Doris Uhlich. Het was ongelofelijk goed. Doris, een Oostenrijkse choreograaf en danser, danste op een podium, begeleid door snoeiharde Duitse ravemuziek. Langzaam trok ze haar kleding uit, tot ze naakt op het podium stond en haar lichaam, haar vlees liet trillen. Het was niet van oei oei, of hihi, maar krachtig, meeslepend, ronduit mens-erend. Al helemaal toen na een tijdje mensen uit het publiek zelf ook hun kleding uittrokken en al even naakt mee gingen dansen. Dat ze bij de performance hoorden was wel duidelijk, maar het signaal was lichamelijk voelbaar: geef je over aan DE DANS en HET LICHAAM. Dat gebeurde dan ook: we raveden mee met deze dansers, met de muziek, in de door stroboscopen en rookmachine sfeergrot die de Grauwe Kat was geworden. Dit is waar het om draait op een festival, dacht ik, met elkaar oplossen in iets hogers, iets wat bijna religieus is, een transcenderende menselijke bruistablet. Je wil dat het voor eeuwig duurt. Lang verhaal kort: ik heb het op een flink euforisch drinken gezet.

De volgende ochtend slenterde ik door het Dorp, het festival moest nog losbarsten. Ik dacht na over duurzaamheid en het festival. In het Dorp gaat het daar volop over: studenten, kunstenaars en wetenschappers werken er samen aan initiatieven om circulariteit te bevorderen. Ook buiten het Dorp om omarmt Welcome to the Village duurzaamheid, bijvoorbeeld door startups in met behulp van Innofest de kans te geven nieuwe initiatieven op het festivalpubliek uit te testen. Neem Pacombi, die plastic bekers testen die als ze op grote schaal worden ingevoerd tot zeshonderd keer kunnen worden hergebruikt en zo een enorme berg plastic besparen. Maar ook binnen het artistieke programma is het een thema: in de witte koepel van Recoil Performance Group eten 200.000 meelwormen langzaam wit schuimplastic op, als onderdeel van MASS Bloom Explorations.

200.000 meelwormen eten piepschuim terwijl Hilde Sandvold in latex pak de interactie aangaat met de wormen

Op deze zaterdagochtend kan zelfs het streven naar duurzaamheid me niet bekoren. Ik heb een zeer woeste kater. Een existentiële, gitzwarte kater. Een die je het gevoel geeft dat het onmogelijk nog goed kan komen. Alsof je op mysterieuze wijze je recht om te bestaan hebt verspeeld. Een die wordt verergerd door het schuldgevoel dat je het volledig zelf hebt veroorzaakt door onnodig veel bier te drinken.

Duurzaamheid gaat over dingen zo lang mogelijk op een goede manier behouden. De planeet, maar misschien ook: het goede gevoel dat je hebt over het festival. Op deze ochtend denk ik echter: een festival is dan misschien wel geen roofbouw op de planeet, het is het soms wel op het lichaam. Als je niet of verstandig drinkt krijgt het slaaptekort je wel te pakken, is mijn duistere gedachte.

Voor me pakt iemand een peuk van de grond. Ik maak een praatje, het blijkt Sieger Baljon te zijn, die meerdere keren per dag een voorstelling speelt over de relatie tussen mens en natuur (onder andere). “Typisch dat het in het Dorp over duurzaamheid gaat, maar ik hier best veel peuken op de grond vindt”, zegt hij. Ha!, denk ik, het dubbele van duurzaamheid.

Sieger vertelt me over zijn interesse in sjamanisme en zijn vaststelling dat de mens de band met de natuur is kwijtgeraakt. “Ik onderzoek de band tussen ecologie en religie”, zegt hij. “Religie komt van het Latijnse ‘religere’, wat ‘verbinden’ betekent. Ik denk veel na over waar het mis gaat tussen mens en natuur. Er is eigenlijk geen brug meer naar de natuurlijke wereld. In mijn voorstelling ben ik een soort sjamaan die een brug slaat tussen de menselijke wereld en die van de natuur.” En waar komen die werelden uiteindelijk samen? “In de verbeelding”, zegt hij. “Met de juiste verbeelding wordt mens een instrument voor iets groters en hogers.” In zijn voorstelling geeft hij de toeschouwers ook mee dat ze zich moeten overgeven aan die verbeelding, omdat dat de enige manier is om de mens weer terug bij de natuur te denken.

Sieger Baljon

Troostende woorden, verduidelijkende woorden. Bij Seismic Dancer verbeelde ik me een wereld waarin schroom en schuld en schaamte voor mijn eigen ego en lichaam geen rol meer speelden. Heel goed. Bij het optreden van GRRRL, een band die zich hard maakt om vrouwen wereldwijd te empoweren, stelde ik me een wereld voor waarin vrouwen over straat kunnen lopen zonder te worden lastig gevallen, waarin vrouwen op geen enkele manier wordt verteld dat hoe ze zijn niet natuurlijk zou zijn. Zeer goed. Circulariteit onderzoeken en stimuleren en je zo een wereld voorstellen die niet begraven wordt onder een berg plastic? Uitstekend. Je festival duurzaam maken door samen te werken met maatschappelijke organisaties uit de omgeving om zo iedereen een kans te geven iets bij te dragen en te groeien? Mega. Veel te veel drinken? Niet goed! Zo simpel. Bedankt, verbeelding.

Beeld van het optreden van GRRRL, zaterdag op Bontebok

Nieuws

Kologo power, man power: het nachtenlang raven op akoestische muziek. Akoestische optredens die met gemak de oren van honderden luisteraars bereiken, rechtstreeks uit de borstkas met stem, hoorns, traditionele drums en kologo.

Festivalcolumnist Jan van Tienen’s laatste verhaal